της μαθήτριας ΣΑΠΟΥΝΤΖΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑΣ

Νερόμυλοι

Το ταξίδι των αδερφών Σαπουντζή, του Αργύρη, Γεωργίου, Σταύρου και Ευάγγελου, ξεκίνησε από το χωριό Καστανόφυτο που βρίσκεται κτισμένο στις πλαγιές του όρους Βόιο, σε υψόμετρο 1.040 μέτρων της περιφερειακής ενότητας Καστοριάς του Δήμου Άργους Ορεστικού.

Στο Καστανόφυτο (Οσνίτσανη) στις 7 Μαΐου του έτους 1906 έγινε η μάχη ένοπλων ελληνικών τμημάτων σε συνεργασία με ντόπιους εναντίον βουλγαρικών και οθωμανικών τμημάτων, η οποία ήταν κομβικής σημασίας γεγονός του Μακεδονικού Αγώνα.

Φτάνοντας στο Αμούρι Ελασσόνας, τα τέσσερα αδέρφια αγόρασαν τρεις νερόμυλους από ντόπιους κατοίκους, οι οποίοι λίγο νωρίτερα τους είχαν αγοράσει από τους Τούρκους που είχαν φύγει.

Οι νερόμυλοι ήταν πολυώροφα πετρόκτιστα κτίρια που καταλάμβαναν μεγάλες εκτάσεις. Στους πάνω ορόφους έμεναν οι οικογένειες των αδερφών, σε χώρους με ψηλά παράθυρα με σιδερένια κάγκελα. Τα κτίρια αυτά βρίσκονταν στις άκρες του χωριού, κυρίως σε σταυροδρόμια, και εξυπηρετούσαν διαφορετικά χωριά της περιοχής. Παράλληλα με τους τρεις νερόμυλους λειτουργούσε και ο “χωριανκός” (χωριανός) μύλος. Το σύνολό τους διέσχιζε το ίδιο ποτάμι, το Γυαλί, που βοηθούσε να αλέσει το σιτάρι και να παραχθεί το αλεύρι.

Κάθε νερόμυλος είχε και νεροτριβές στις οποίες πλέναν τις βελέντζες (μάλλινες κουβέρτες και φλοκάτες) και τα μαντάνια όπου με τη δύναμη του τρεχούμενου νερού επεξεργάζονταν τα μάλλινα υφαντά, υφασμένα στον αργαλειό, για “να μπάσουν” , και έτσι έφτιαχναν ρούχα.

Στους νερόμυλους μαζεύονταν οι “αλεστάδες” με άλογα, γαϊδουράκια, αργότερα εξοπλισμένα με κάρα, φορτωμένα με σιτάρι μέσα σε μάλλινα σακιά, και με υπομονή περίμεναν τη σειρά τους μέχρι να πάρουν το αλεύρι καθήμενοι κάτω από τα μεγάλα Πλατάνια δίπλα στο γάργαρο δροσερό νερό.

Η πληρωμή σπάνια γινόταν με χρήματα αλλά περισσότερο με το “δικαίωμα” που σήμαινε ότι ο μυλωνάς για αμοιβή κρατούσε μέρος του σιταριού, ενώ άλλοτε οι αλεστάδες πλήρωναν με μέλι, τυρί κ.ά. αγαθά (ανταλλακτικό εμπόριο). Τα βράδια έκλειναν οι μεγάλες ξύλινες πόρτες με τον σιδερένιο σύρτη και ο έλεγχος της πόρτας γινόταν από τον επάνω όροφο αφού ακριβώς πάνω από την πόρτα οι νερόμυλοι είχαν πολεμίστρα για να προφυλάσσονται από τους κλέφτες, η οποία εξασφάλιζε οπτικό πεδίο (πολλές ιστορίες συνοδεύουν τη βοηθητική χρήση της πολεμίστρας).

Από το 1895, ο προ-προπάππους μου Γεώργιος ανέλαβε τη λειτουργία του νερόμυλου και, στη συνέχεια, ο προπάππους μου Ανδρέας με τα παιδιά του —μεταξύ των οποίων και ο παππούς μου Γεώργιος— τον διατήρησαν και τον ανέπτυξαν. Με την πάροδο των χρόνων, καθώς οι ανάγκες για μεγαλύτερη και γρηγορότερη παραγωγή επέβαλαν τον εκσυγχρονισμό των νερόμυλων, ο προπάππους μου κράτησε τον ένα νερόμυλο και τοποθέτησε σύγχρονα μηχανήματα, ενώ οι υπόλοιποι νερόμυλοι έκλεισαν. Έτσι, ιδίως μετά το 1950, η επιχείρηση αναβαθμίστηκε σταδιακά και λειτουργούσε πλέον ως αλευρόμυλος έως την 3η Μαρτίου 2021, όταν σταμάτησε η λειτουργία του κτιρίου λόγω σεισμού, ενώ στο ίδιο κτίριο είχαν προηγηθεί μία πυρκαγιά και μία πλημμύρα.

Σήμερα, σε παρακείμενο οικόπεδο παραδοσιακά λειτουργεί μόνο μία νεροτριβή, της γιαγιάς μου. Η παραπάνω πορεία συνθέτει το κεφάλαιο της οικογενειακής μας ιστορίας που σχετίζεται με τους νερόμυλους. Με αυτόν τον τρόπο η οικογένειά μου βοήθησε στην οικονομία και την ανάπτυξη του τόπου.

Δέσποινα-Μαρία Σαπουντζή του Ανδρέα